Antiek ivoor verkopen: wanneer heeft u een EU-certificaat nodig?
Een ivoren netsuke, een schaakspel, een beeld, een muziekinstrument of een zilveren voorwerp met ivoren onderdelen kan al generaties in een familie aanwezig zijn. Toch mag zo'n voorwerp niet automatisch worden verkocht of geschonken.
De regelgeving rond olifantenivoor is de afgelopen jaren sterk aangescherpt. Wie antiek ivoor wil overdragen, moet daarom eerst vaststellen om welk materiaal het gaat, hoe oud het voorwerp is en of het aan de voorwaarden voor antiek bewerkt ivoor voldoet.
Dit zijn de meest gestelde vragen:
Wanneer geldt ivoor als antiek?
Voor de CITES-regelgeving is niet ieder oud ivoren voorwerp automatisch antiek.
Het ivoor moet vóór 3 maart 1947 zijn bewerkt of verwerkt tot het voorwerp zoals dat nu bestaat. Bovendien moet het materiaal duidelijk zijn veranderd ten opzichte van de natuurlijke staat, bijvoorbeeld tot een kunstvoorwerp, sieraad, gebruiksvoorwerp of muziekinstrument.
Een losse of slechts beperkt bewerkte slagtand valt dus niet zonder meer onder dezelfde regeling als een volledig gesneden ivoren beeld of een antiek gebruiksvoorwerp waarin ivoor is verwerkt.
Niet alleen de leeftijd van het ivoor is daarom van belang. Ook de wijze waarop het materiaal is bewerkt en de functie van het object spelen een rol.
Mag u geërfd ivoor houden?
Ja. Het erven van een ivoren voorwerp wordt door de RVO niet beschouwd als handel of overdracht waarvoor een EU-certificaat nodig is.
Het is echter verstandig om documenten waaruit de herkomst blijkt goed te bewaren. Denk aan een testament, een boedelbeschrijving, oude foto's, aankoopnota's, verzekeringsdocumenten of andere stukken waaruit blijkt hoe en wanneer het voorwerp in de familie is gekomen.
Die informatie kan later belangrijk worden wanneer het object bijvoorbeeld wordt verkocht of geschonken.
Mag u geërfd ivoor verkopen of schenken?
Dat is een andere situatie.
Onder overdracht verstaat de RVO onder andere verkopen, te koop aanbieden, ruilen en weggeven. Voor de overdracht van antiek bewerkt olifantenivoor is sinds 19 januari 2022 een EU-certificaat nodig.
Dat betekent ook dat een antiek ivoren object niet eerst op een website of bij een veiling mag worden aangeboden en pas daarna van de juiste documentatie kan worden voorzien. De wettelijke status moet vooraf duidelijk zijn.
Voor ivoren voorwerpen die ná 3 maart 1947 zijn vervaardigd gelden veel strengere beperkingen. Voor dergelijke objecten kan doorgaans geen EU-certificaat voor verkoop worden verkregen. Voor bepaalde muziekinstrumenten met pre-conventie-ivoor gelden afzonderlijke regels.
Hoe wordt vastgesteld of een voorwerp werkelijk van olifantenivoor is?
Een deskundige beoordeelt daarvoor meerdere materiaalkenmerken in samenhang.
Een belangrijk kenmerk zijn de Schregerlijnen: karakteristieke kruisende groeipatronen die in een geschikte dwarsdoorsnede van olifanten- en mammoetivoor zichtbaar kunnen zijn. De structuur en de gemiddelde hoek van deze lijnen kunnen bijdragen aan het onderscheid tussen beide materialen. Eén afzonderlijke hoekmeting is daarbij onvoldoende.
Daarnaast kunnen onder meer worden beoordeeld:
structuur, textuur en hardheid van het materiaal
kleur, glans en patina
snijrichting en bewerkingssporen
kenmerken die ivoor onderscheiden van been, tand, kunststof en andere imitaties
waarnemingen onder ultraviolet licht
Materiaaldeterminatie is daarom meer dan het herkennen van één zichtbaar kenmerk.
Hoe wordt vastgesteld of het ivoor vóór 1947 is vervaardigd?
Naast het materiaal moet ook de ouderdom van het voorwerp worden onderbouwd.
Daarbij kan worden gekeken naar bijvoorbeeld de stijl, iconografie, vervaardigingstechniek, gereedschapssporen, patina, slijtage, signaturen, merken en de historische context van het object.
Ook documentatie kan belangrijk zijn. Een serienummer van een muziekinstrument, een zilvermerk, oude foto's, facturen, correspondentie, verzekeringsstukken of documenten uit een nalatenschap kunnen aanvullende aanwijzingen geven.
Vaak ontstaat een betrouwbare datering juist uit de combinatie van fysiek onderzoek, kunsthistorische kenmerken en herkomst.
Wat is een deskundigenverklaring voor ivoor?
Voor een aanvraag van een EU-certificaat moet aannemelijk worden gemaakt dat het voorwerp aan de voorwaarden voor antiek ivoor voldoet. Dit gebeurt vaak met een verklaring van een onafhankelijke deskundige.
De RVO stelt eisen aan zo'n verklaring. Het object moet fysiek worden onderzocht, een beoordeling uitsluitend aan de hand van foto's is niet voldoende.
In de deskundigenverklaring worden onder meer vastgelegd:
een duidelijke beschrijving van het voorwerp
de determinatie van het materiaal
de kenmerken waarop die determinatie is gebaseerd
de geschatte vervaardigingsperiode
de onderbouwing waarom het object als antiek kan worden aangemerkt
foto's waarmee het onderzochte object eenduidig kan worden geïdentificeerd
Ook moet duidelijk zijn wie het onderzoek heeft uitgevoerd en op welke deskundigheid deze beoordeling berust.
Is een deskundigenverklaring hetzelfde als een EU-certificaat?
Nee. Dit onderscheid is belangrijk.
Een deskundigenverklaring onderbouwt onder andere dat het voorwerp van olifantenivoor is vervaardigd en dat het als antiek kan worden aangemerkt.
Het EU-certificaat wordt afgegeven door de bevoegde overheidsinstantie en maakt de betreffende overdracht mogelijk.
De deskundige geeft dus niet zelf toestemming om het ivoor te verkopen. De verklaring vormt bewijs bij de aanvraag. De uiteindelijke beslissing over het EU-certificaat ligt bij de Overheid: de RVO in Nederland of de FOD voor België.
En wat is dan de rol van een taxatie?
Een deskundigenverklaring voor een CITES-aanvraag en een taxatie hebben niet hetzelfde doel.
Bij een taxatie wordt de waarde van het object vastgesteld voor een bepaald doel, bijvoorbeeld verkoop, verzekering, verdeling of een nalatenschap.
Voor een CITES-aanvraag staat juist de onderbouwing van materiaal, ouderdom, vervaardiging en herkomst centraal.
In de praktijk kunnen beide onderzoeken wel worden gecombineerd wanneer naast de wettelijke status ook inzicht in de waarde van het voorwerp gewenst is.
Lees meer over:
