Geen olifantenivoor. Maar wat is het dan wel?
Niet ieder ivoren voorwerp is gemaakt van olifantenivoor. Toch wordt dat vaak als eerste aangenomen. Voor eigenaren, verzamelaars, kunsthandelaren en veilinghuizen kan dit tot problemen leiden. Want hoe toont u aan dat een object uit een andere ivoorsoort bestaat?
Een deskundig opgestelde Verklaring van materiaalidentificatie kan daarbij uitkomst bieden.
Waarom is het belangrijk om de ivoorsoort te kennen?
Bij ivoor denken de meeste mensen aan de slagtanden van olifanten. Maar ook walrussen, nijlpaarden, potvissen en wrattenzwijnen hebben tanden waarvan het materiaal als ivoor wordt aangeduid.
Het onderscheid is belangrijk omdat niet voor iedere ivoorsoort dezelfde regelgeving geldt.
Voor olifantenivoor gelden binnen de Europese Unie strenge handelsbeperkingen. Andere ivoorsoorten kunnen eveneens onder CITES vallen, terwijl bepaalde materialen niet onder deze internationale overeenkomst worden beschermd.
Een juiste materiaalidentificatie is daarom de eerste stap om vast te stellen welke regels voor een object gelden.
Een olifantenboog van wrattenzwijnivoor
Een interessant voorbeeld uit mijn praktijk is de afgebeelde boogvormige sculptuur met meerdere olifanten.
De dieren zijn in hoog reliëf uitgesneden en volgen de natuurlijke kromming van het materiaal. Door de roomwitte kleur en de voorstelling van olifanten zou men gemakkelijk kunnen aannemen dat het object van olifantenivoor is gemaakt.
Maar het betreft wrattenzwijnivoor.
Wrattenzwijnen hebben opvallende, sterk gekromde slagtanden. Vooral de bovenste hoektanden groeien naar buiten en omhoog. Deze natuurlijke vorm leent zich voor het vervaardigen van decoratief snijwerk.
Bij materiaalonderzoek zijn verschillende kenmerken van belang.
Wrattenzwijnivoor kan een grovere, gelaagde structuur vertonen dan olifantenivoor. Ook de vorm van de tand en de aanwezigheid van een holle pulpakamer kunnen belangrijke aanwijzingen opleveren.
Een ander verschil betreft de zogenaamde Schregerlijnen. Dit zijn elkaar kruisende lijnen die zichtbaar kunnen zijn in de dwarsdoorsnede van olifantenivoor en mammoetivoor. Wrattenzwijnivoor vertoont deze karakteristieke structuur niet.
Het ontbreken van zichtbare Schregerlijnen is echter op zichzelf onvoldoende om olifantenivoor uit te sluiten. Een deskundige beoordeling berust daarom op meerdere materiaalkenmerken.
Mag wrattenzwijnivoor worden verkocht?
Voor wrattenzwijnivoor gelden andere regels dan voor olifantenivoor.
Het gewone wrattenzwijn (Phacochoerus africanus) en het woestijnwrattenzwijn (Phacochoerus aethiopicus) zijn niet opgenomen in de CITES-bijlagen.
Dit betekent dat de specifieke CITES-handelsbeperkingen voor olifantenivoor niet automatisch van toepassing zijn. Bij internationale handel kunnen echter wel andere voorschriften gelden.
Daarmee ontstaat een praktische vraag. Hoe toont een eigenaar aan dat zijn object daadwerkelijk uit wrattenzwijnivoor bestaat?
Wat is een Verklaring van materiaalidentificatie?
Een Verklaring van materiaalidentificatie is een schriftelijke beoordeling waarin een deskundige vastlegt van welk materiaal een object is gemaakt en waarop deze conclusie is gebaseerd.
Als RegisterTaxateur Kunst en Antiek onderzoek ik onder meer de structuur, textuur, kleur, glans, groeipatronen en andere karakteristieke materiaalkenmerken.
De resultaten worden, wanneer een voldoende betrouwbare identificatie mogelijk is, vastgelegd in een verklaring.
Deze documentatie kan belangrijk zijn bij verkoop via een veilinghuis, schenking, nalatenschap of overdracht aan een volgende eigenaar.
Ook bij grensoverschrijdend vervoer, bijvoorbeeld vanwege een verhuizing, kan een dergelijke verklaring helpen om de materiaalsoort aan te tonen.
Een Verklaring van materiaalidentificatie is overigens geen EU-certificaat en vervangt geen wettelijk vereiste CITES-documenten.
Zekerheid voor de volgende eigenaar
De olifantenboog van wrattenzwijnivoor laat zien waarom een object niet uitsluitend op zijn uiterlijk kan worden beoordeeld.
Door de materiaalsoort deskundig te laten onderzoeken en schriftelijk vast te leggen, blijft deze informatie ook voor toekomstige eigenaren beschikbaar.
Wilt u weten of uw object daadwerkelijk van olifantenivoor is gemaakt, of juist van een andere ivoorsoort?
Ik verzorg deskundig materiaalonderzoek en stel op basis van de onderzoeksresultaten een Verklaring van materiaalidentificatie op.
