Heeft u antiek ivoor geërfd?
- 16 uur geleden
- 3 minuten om te lezen
Onderzoek de herkomst
'Dit ivoren beeldje is altijd in de familie geweest.' Het is een mededeling die ik bij mijn onderzoek naar antieke ivoren objecten regelmatig hoor. Soms is ook bekend dat een grootouder het object tijdens een reis heeft gekocht of vanuit het buitenland heeft meegenomen.
Dergelijke familieverhalen kunnen belangrijke informatie bevatten. Ze vormen echter niet automatisch een bewijs voor de ouderdom of herkomst van een object. Daarvoor moet worden onderzocht welke onderdelen van het verhaal nog met documenten, foto’s en kenmerken van het object kunnen worden ondersteund.
Welke informatie levert een familieverhaal op?
Een mondeling overgeleverd verhaal kan een bruikbaar vertrekpunt zijn voor verder onderzoek. Het kan bijvoorbeeld antwoord geven op vragen als:
Wie was de eerste bekende eigenaar binnen de familie?
Wanneer is het object vermoedelijk in bezit gekomen?
Werd het aangekocht, geschonken of uit een nalatenschap verkregen?
In welk land of welke plaats bevond de eigenaar zich destijds?
Heeft een familielid in Azië, Afrika of een voormalige overzeese handelsplaats gewoond of gewerkt?
Zijn er nog andere objecten uit dezelfde verzameling of dezelfde periode aanwezig?
Ook ogenschijnlijk kleine bijzonderheden kunnen relevant zijn. Denk aan de naam van een kunsthandelaar, een vroegere woonplaats, een reisbestemming of de vermelding dat het object ooit bij een verhuizing is meegenomen.
Het is verstandig deze informatie op te schrijven en daarbij ook te vermelden van wie de mededeling afkomstig is. Zo blijft duidelijk welke gegevens binnen de familie zijn overgeleverd en welke feiten daadwerkelijk kunnen worden gecontroleerd.
Mondelinge overlevering is meestal onvoldoende.
Familieverhalen veranderen in de loop van de tijd. Jaartallen worden afgerond, namen raken vergeten en twee verschillende gebeurtenissen kunnen met elkaar worden verbonden. Een object dat “al honderd jaar in de familie” zou zijn, blijkt soms pas enkele decennia geleden te zijn verworven.
Daarmee is het familieverhaal niet waardeloos. Het moet alleen worden behandeld als een aanwijzing en niet als een vaststaand feit.
Dat onderscheid is bij ivoor belangrijk. Het moment waarop een object in de familie terechtkwam, is namelijk niet noodzakelijk hetzelfde als het moment waarop het werd vervaardigd. Ook bewijst een oude familiefoto niet zonder meer dat het object uit dezelfde periode dateert: het kan toen al oud zijn geweest, maar ook kort daarvoor zijn gekocht.
Daarnaast zegt het familieverhaal op zichzelf niets met zekerheid over het gebruikte materiaal. Een voorwerp dat binnen de familie altijd als ivoor is aangeduid, kan bijvoorbeeld zijn vervaardigd van been, tand, kunststof of een ander materiaal.
Een onderbouwde beoordeling vraagt daarom om samenhang tussen:
de mondeling overgeleverde informatie;
beschikbare documenten en oude foto’s;
het materiaal en de vervaardigingstechniek;
stijl, voorstelling en vermoedelijke herkomst;
patina, gebruikssporen, restauraties en andere ouderdomskenmerken.
Bruikbare foto's en documenten
Bij een erfenis of het opruimen van een woning is het verstandig niet alleen naar het ivoren object zelf te kijken. Juist in laden, fotoalbums en oude administraties kan relevante informatie aanwezig zijn.
Bruikbare stukken kunnen onder meer zijn:
oorspronkelijke aankoopfacturen en kwitanties;
correspondentie met een kunsthandelaar of veilinghuis;
oude taxatierapporten en verzekeringslijsten;
testamenten, boedelbeschrijvingen en inventarislijsten;
gedateerde foto’s waarop het object herkenbaar staat afgebeeld;
foto’s van het interieur van een eerdere eigenaar;
reisdocumenten, dagboeken en brieven;
oude veilingcatalogi of tentoonstellingscatalogi;
etiketten, kaartjes, verpakkingen en opschriften bij het object.
Een foto is vooral bruikbaar wanneer het object duidelijk herkenbaar is en ook de datering of context van de opname kan worden vastgesteld. Een los bewaarde, ongedateerde foto heeft doorgaans minder bewijskracht dan een foto in een gedateerd familiealbum.
Ook een combinatie van verschillende stukken kan betekenisvol zijn. Een oude interieurfoto, een verzekeringslijst en correspondentie uit dezelfde periode kunnen gezamenlijk een sterker beeld van de herkomst geven dan ieder document afzonderlijk.
Bewaar informatie voordat deze verloren gaat
Bij het verdelen van een nalatenschap raken objecten en bijbehorende documenten gemakkelijk van elkaar gescheiden. Verpakkingen worden weggegooid, fotoalbums verdeeld en mondelinge informatie verdwijnt wanneer deze niet wordt vastgelegd.
Fotografeer daarom niet alleen het ivoren object, maar ook eventuele etiketten, opschriften, beschadigingen en bijbehorende documenten. Noteer wat binnen de familie bekend is en door wie deze informatie is verstrekt. Bewaar de gegevens vervolgens als één dossier bij het object.
Een familieverhaal kan het onderzoek in de juiste richting sturen. Pas wanneer dit verhaal wordt getoetst aan documenten, foto’s en kenmerken van het object, kan een beter onderbouwd beeld ontstaan van de herkomst en vermoedelijke ouderdom.
Heeft u een ivoren object geërfd? Laat dan eerst onderzoeken wat over het materiaal, de ouderdom en de herkomst kan worden vastgesteld voordat u beslist over behoud, verdeling, schenking of verkoop.
Lees meer over het aanvragen van een EU-Certificaat (CITES):
