Van Chinees porselein naar Delfts blauw aardewerk
- 11 minuten geleden
- 3 minuten om te lezen
Een Nederlandse interpretatie
Wie een 17e-eeuwse vaas van Delfts blauw-wit aardewerk naast Chinees blauw-wit porselein zet, ziet onmiddellijk overeenkomsten. Toch gaat het om twee technisch verschillende producten. Juist daarin schuilt een interessant verhaal over handel, imitatie en aanpassing, en uiteindelijk over het ontstaan van een eigen Nederlandse aardewerk stijl.
Chinees porselein bereikt de Nederlandse Republiek
Vanaf het begin van de 17e eeuw bracht de VOC grote hoeveelheden Chinees porselein naar de Republiek. Vooral het blauw-wit gedecoreerd porselein uit de Ming-periode werd bijzonder populair.
Het materiaal was verfijnd, hard en glanzend en de decoraties hadden voor Europese kopers een exotische uitstraling. Chinees porselein werd een gewild bezit, maar Europese pottenbakkers kenden het geheim van de porseleinproductie nog niet.
Delftse plateelbakkers zochten daarom naar een manier om het uiterlijk ervan zo goed mogelijk te benaderen.
Delfts blauw aardewerk is geen porselein
Technisch gezien is het bekende Delfts blauw meestal geen porselein, maar aardewerk.
De Delftse producenten brachten op het aardewerk een witte, ondoorzichtige tinglazuur aan. Daardoor ontstond een lichte ondergrond waarop decoraties konden worden geschilderd. Kobaltblauw maakte het mogelijk om het geliefde Chinese blauw-witte uiterlijk te benaderen. Een transparante deklaag zorgde vervolgens voor extra glans.
Ook de voorstellingen waren aanvankelijk sterk door China geïnspireerd. Landschappen, bloemen, vogels, pagodes en figuren werden overgenomen en vervolgens door Delftse plateelschilders op hun eigen manier geïnterpreteerd.
Een paar Delfts blauw-wit aardewerken borden. Achterzijde Delfts blauw-wit aardewerk bord. Een paar Delfts blauw-wit aardewerken borden. Achterzijde Delfts blauw-wit aardewerk bord.
Een paar Delfts blauw-wit aardewerk borden | Collectie Peter van Os
Van imitatie naar een eigen Nederlandse stijl
Rond het midden van de 17e eeuw werd de aanvoer van Chinees porselein verstoord door oorlogen en politieke onrust tijdens de overgang van de Ming- naar de Qing-dynastie. Voor de Delftse werkplaatsen ontstond hierdoor een belangrijke kans.
De productie nam toe en de plateelbakkers beperkten zich niet langer tot het navolgen van Chinese voorbeelden. Oosterse decoraties werden gecombineerd met Nederlandse landschappen, Bijbelse voorstellingen en Europese vormen.
Zo ontstonden onder meer vazen, schotels, tegels en later de karakteristieke tulpenhouders. Wat als imitatie was begonnen, ontwikkelde zich tot een zelfstandige Nederlandse kunstnijverheid.
De invloed ging uiteindelijk twee kanten op
De culturele uitwisseling bleef bovendien niet beperkt tot Chinese invloed op Nederland.
Chinese producenten gingen op hun beurt porselein vervaardigen dat speciaal bestemd was voor Europese opdrachtgevers. Europese vormen en voorstellingen werden gecombineerd met Chinese porseleintechniek. Ook Nederlandse familiewapens en andere specifieke decoraties konden in China op bestelling worden aangebracht.
Dit zogenaamde Chine de commande laat zien hoe intensief de wisselwerking tussen Oost en West inmiddels was geworden.
Chine de commande Chinees porseleinen bordje Achterzijde Chine de commande Chinees porseleinen bordje
Chine de commande | Chinees porseleinen bordje | Collectie Peter van Os
Het hier afgebeelde bordje laat een historische gebeurtenis zien, het Costerman oproer in Rotterdam op 5 oktober 1690. Hierbij werd het huis van de vermeend corrupte bestuurder Jacob van Zuylen van Nyevelt geplunderd en afgebroken.
Het bordje is gemaakt in China in de Kangxi periode (1662-1722) naar de beeltenis op een zilveren penning van Jan Smeltzing (1656-1696). Deze penning maakt deel uit van de collectie van het Rijksmuseum.
Delfts aardewerk en Chinees porselein vertellen daarmee samen een groter verhaal. Niet alleen over imitatie, maar ook over wereldhandel, smaak en wederzijdse beïnvloeding. Voor verzamelaars en liefhebbers maakt juist die historische context het herkennen en onderzoeken van deze objecten bijzonder interessant.
Wilt u meer weten over de herkomst, ouderdom of waarde van Delfts aardewerk of Chinees porselein? Deskundig onderzoek kan duidelijkheid geven over datering, herkomst, authenticiteit en waarde.
Op onze pagina over Taxaties is meer informatie te vinden:
